आराध्यदेव पशुपतिनाथले नेपालको संरक्षण गर्दै आएको मानिन्छ । तिनै महादेव र पार्वतीको क्रीडास्थल मानिएको नेपालको आँगन देवदेवीको अनेकौँ कथा र गाथाले सजिएको छ । जसमध्ये अभीष्टसिद्धिका लागि नेपालीहरू बर्सेनी नाम लिने गर्दछन्, स्वस्थानी माताको र स्वस्थानी माताको व्रतकथासँग जोडिएको नदी हो, शाली नदी । माघ महिनामा काठमाडौँको उत्तरपूर्वको साँखु भएर बग्ने शाली नदीमा स्नान गर्न […]
मानसखण्ड
नेपाल प्राकृतिक तथा सांस्कृतिक रूपमा अत्यन्त समृद्ध देश हो । यो पावन धर्ती ताप्लेजुङदेखि दार्चुलासम्म विभिन्न प्रकारका हिमाल, पहाड, झरना, नदी आदिले सुशोभित छ । त्यसै गरी यहाँ हिमालदेखि तराईसम्म धेरै मन्दिर, चैत्य, दरबार र तीर्थस्थलहरू पनि छन् । बुद्ध, जनक, सीता, भृकुटी तथा ऋषिमुनिहरूको जन्मले यो देशको गरिमा अझ बढेको छ । विविध धर्म, […]
बाला चतुर्दशी
परिचय नेपालीहरू सांस्कृतिक रूपमा अत्यन्त सम्पन्न छन् । हेमन्तको जाडोमा पनि सद्भाव र अभिभाराको न्यानोले आपूmलाई सक्रिय बनाइरहन्छन् । त्यही हेमन्त ऋतुमा पर्ने अत्यन्त महत्त्वपूर्ण चाड हो, बाला चतुर्दशी । मङ्सिर महिनाको कृष्ण पक्षको चतुर्दशीलाई बाला चतुर्दशीका नामले चिनिन्छ । चतुर्दशी तिथिले चौधौँ तिथि भन्ने अर्थ प्रकाशन गर्छ । सामान्यतया मङ्सिर महिनाको कृष्ण पक्षको चौधौँ […]
सिद्धकाली पीठ
भूगोल नेपालको एकीकरणपूर्व पल्लो किरात राज्यमा पर्ने सङ्खुवासभा मनोरम जिल्ला हो । पूर्वमा ताप्लेजुङ र तेह्रथुम, दक्षिणमा तेह्रथुम र धनकुटा, पश्चिममा सोलुखुम्बु र भोजपुर अनि उत्तरमा चिनसम्म सिमाना फैलिएको यो जिल्ला मकालु हिमाल तथा विश्वको नै सबैभन्दा होचो उपत्यका ‘अरूण’ले सुसज्जित छ । सङ्खुवा र सभा नदीको संयोजनबाट नाम रहन गएको सङ्खुवासभा जिल्लाको सुन्दर नगरी […]
मल मास/अधिक मास/पुरुषोत्तम मास
पृष्ठभूमि गणनाका आधारमा एक वर्षमा जम्मा बाह्र महिना रहने गर्छन् । सनातन परम्परामा सौरमान र चान्द्रमानका आधारमा महिना निर्धारित हुन्छन् । सङ्क्रान्ति, पन्ध्र गते पर्ने पर्व एवं नयाँ वर्षजस्ता चाडहरू सौरमानअनुसार र तीबाहेकका अरू चाडहरू चान्द्रमानका आधारमा मनाउने परम्परा नेपालमा छ । कार्यालयीय प्रयोजनका लागि सौरमानलाई आधार मान्ने गरे तापनि अधिकांश चाडपर्व चान्द्रमानका आधारमा मनाउने […]
कुम्भेश्वर महादेव
कर्पूरगौरं करुणावतारं संसारसारं भुजगेन्द्रहारम् । सदा वसन्तं हृदयारविन्दे भवं भवानीसहितं नमामि ।। (कपूरजस्ता गोरा, करुणाका अवतार, संसारका सार, सर्पको हार लगाएका, हृदयरूपी कमलमा सधैँ विराजमान गर्ने पार्वतीसहितका शिवलाई नमन गर्दछु ।) काठमाडौँ उपत्यकाभित्र रहेको सुन्दर सहर हो, ललितपुर । ‘ललित’बाट सुन्दर र ‘पुर’बाट सहर भन्ने अर्थ प्रकाशन हुन्छ । यही ललितपुरको प्रमुख आकर्षण बनेको पाटन […]
वर्तमान परिस्थितिमा अन्तर्राष्ट्रिय योग दिवस
योग के हो त ? ‘योगश्चित्तवृत्तिनिरोधः’ – योगसूत्र, पतञ्जलि । योगसूत्रका प्रणेता पतञ्जलिले भनेका छन्, ‘विषयवासनामा सधैँ लिप्त हुन चाहने चित्तको वृत्तिलाई रोक्नु योग हो ।’ चित्तको वृत्ति भनेको मनको अवस्था हो । यसरी योगको चर्चा विस्तृत रूपमा पतञ्जलिले योगसूत्रमा गरेका छन् । तसर्थ, योगबारे बुझ्न योगसूत्र ग्रन्थलाई हेर्ने गरिन्छ । योग संस्कृतको जोड्नु भन्ने […]
मौला कालिका
नेपालको मध्यभागमा पर्ने पहिलाको नवलपरासी तर अहिलेको नवलपुर जिल्लाको गैँडाकोट नगरपालिकामा अवस्थित प्रसिद्ध मन्दिर हो – मौलाकालिका । यसलाई डाँडाकालिका, मौलाकाली आदि नामले पनि स्थानीयहरू चिन्ने गर्दछन् । मौलो भनेको बलि चढाउनका लागि स्थापना गरिएको किलो हो । पाल्पाका राजा मणि मुकुन्द सेनले सोह्रौँ शताब्दीमा यसको स्थापना गरेका हुन् भन्ने मान्यता छ । त्यसपछि डाँडालाई […]
महामानव गौतम बुद्ध
सिद्धार्थ गौतम नेपाल ऋषिमुनिहरूको जन्मभूमि एवं तपोभूमि हो । विभिन्न कालखण्डमा यस धराधाममा पुण्यात्माहरूले जन्म लिएका छन् र यस भूमिलाई पावनभूमिका रूपमा विश्वमाझ परिचित गराएका छन् । तिनै पुण्यात्मामध्ये शान्तिको दीप बालेर विश्वलाई नै अहिंसाको बाटोमा हिँड्न उत्प्रेरित गर्ने महामानव हुन् – गौतम बुद्ध । इसापूर्व ५६३ मा नेपालको लुम्बिनीमा गौतम गोत्रमा राजा शुद्धोदन र […]
चण्डेश्वरी जात्रा
बनेपा काठमाडौँ उपत्यकानजिकै पर्ने सुन्दर सहर हो । बनेपाको उत्तरपूर्वी कुनामा चण्डेश्वरीको मन्दिर अवस्थित छ र त्यसको छेउमा एउटा वन पनि छ । चण्डेश्वरी मन्दिरको स्थापना आनन्ददेवले गराएका थिए भन्ने मानिन्छ भने जगज्ज्योतिर्मल्लले मन्दिरको जीर्णोद्धार गराएको बुझिन्छ । मध्यकालतिरको यो मन्दिर तले शैली अर्थात् प्यागोडा शैलीमा निर्माण गरिएको छ । चण्डेश्वरीलाई कन्या देवीका रूपमा पुजिने […]
