नेपाली धर्ती विभिन्न कालखण्डमा अनेकौँ मनीषीरत्नहरूद्वारा सुसज्जित रहँदै आएको छ । आर्षसभ्यताको विकासका क्रममा विभिन्न ऋषिमुनिहरूले यहीँ जन्म लिएर यसलाई नै तपोभूमि बनाएका थिए । त्यस क्रमको निरन्तरता अहिलेसम्म पनि देख्न पाइन्छ । यसै क्रममा विद्याको साधनाबाट आफूलाई ज्ञानको कोटीमा उच्च स्थान दिलाउन सफल सुधी पद्मप्रसाद भट्टराईको जन्म पनि यही धर्तीमा भएको थियो । उनी […]
गढीमाई मेला
नेपाल विभिन्न धार्मिक स्थलहरूका कारण विश्वमाझ परिचित छ । यहाँका मठमन्दिरको चर्चा सर्वत्र हुने गर्छ । आस्था र परम्परा बोकेका यी मन्दिरमा विशेष–विशेष पर्वहरूमा मेला लाग्ने गर्दछ । नेपालको प्रदेश दुईअन्तर्गत बारा जिल्लाको बरियापुरमा अवस्थित गढीमाईको मन्दिरमा पनि ५–५ वर्षमा ठुलो मेला लाग्ने गर्दछ । यो नारायणी अञ्चल, बारा जिल्लाको सदरमुकाम कलैयाबाट करिब ८ किलोमिटर […]
वाल्मीकि आश्रम
महर्षि वाल्मीकि संस्कृत भाषाका आदिकवि हुन् । उनले रचना गरेको रामायण संस्कृत भाषाको आदिकाव्य हो । तिनै वाल्मीकि ऋषिको जन्मथलोलाई वाल्मीकि आश्रम भनेर चिनिन्छ । वाल्मीकि आश्रम चितवन जिल्लाको ठोरीमा पर्दछ । यो चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज क्षेत्रभित्र अवस्थित छ । त्रिवेणी धामबाट करिब २ किलोमिटर पूर्वमा रहेको वाल्मीकि आश्रममा नेपाल तथा भारतबाट श्रद्धालुहरू जाने गर्दछन् […]
कालिन्चोक
शरणागतदीनार्तपरित्राणपरायणे सर्वस्यार्तिहरे देवि नारायणि नमोऽस्तु ते ।। (शरणमा आएका दीनदुःखीको रक्षामा सधैँ तत्पर रहने, सबैको दुःख र सङ्कट हरण गर्ने हे नारायणी देवी ! तिमीलाई नमस्कार छ ।) कालिन्चोक नेपालको प्रदेश ३ अन्तर्गत पर्ने सुन्दर जिल्ला दोलखामा अवस्थित प्रसिद्ध धार्मिक स्थल हो । यो धार्मिक स्थल हुनाका साथै प्रकृतिको अनुपम छटाले सजिएको मनमोहक प्राकृतिक स्थल […]
पाटनको कृष्णमन्दिर
करारविन्देन पदारविन्दम् मुखारविन्दे विनिवेशयन्तम् । वटस्य पत्रस्य पुटे शयानम् बालं मुकुन्दं मनसा स्मरामि ।। (करकमलले चरणकमललाई मुखकमलमा राख्दै गरेका बरको पातमा सुतेका बालकृष्णलाई मनबाट नै सम्झन्छु ।) पाटन नेपालको राजधानीमा रहेका तीन सहरमध्ये काठमाडौँ उपत्यकाको दक्षिणतिर रहेको एक सुन्दर सहर हो – पाटन । यो वाग्मती प्रदेशमा पर्दछ । पाटन शब्दको अर्थ भने अग्ला–अग्ला पहाडबिचका […]
पिण्डेश्वर/बाबाधाम
परिचय नेपाल प्राचीन कालदेखि नै देवताहरूको क्रीडाभूमि र ऋषिहरूको तपोभूमिका रूपमा सुपरिचित छ । पुराणहरूमा पनि नेपालका विभिन्न स्थलहरूको चर्चा भएको पाइन्छ । तिनका धार्मिक तथा सांस्कृतिक महत्त्वका विषयमा जानकार व्यक्तिहरू पिण्डेश्वरलाई एक पवित्र तीर्थस्थलका रूपमा चिनाउने गर्दछन् । इतिहासअनुसार यस क्षेत्रमा विजयपुर राज्य तथा राजधानी पर्दथ्यो भने यो हाल धरान उपमहानगरपालिका – १४, विजयपुरमा […]
आदिकवि भानुभक्त आचार्य
जीवनी नेपाली साहित्यको काव्यिक धरातलमा अवतरित भएर प्रथम पदचिह्न छोड्न सफल स्रष्टा हुन् – भानुभक्त आचार्य । पूर्वीय दर्शन र संस्कारलाई सबल रूपमा आफ्ना रचनामा प्रस्तुत गर्ने आचार्य नेपाली साहित्यजगत्मा आदिकविको उपनामले सुपरिचित छन् । पिता धनञ्जय आचार्य र माता धर्मावतीका सन्तानका रूपमा तनहूँ जिल्लाको रम्घा भन्ने गाउँमा वि.सं. १९७१ असार २९ गते उनी जन्मिएका […]
जनकपुत्री सीता
प्राचीन कालमा मिथिलाका नामले प्रसिद्ध क्षेत्रलाई अहिले जनकपुरका नामले चिनिन्छ । जनकपुर आसपासका क्षेत्र पनि मिथिला नामबाटै चिनिन्छन् तर राजा जनकले शासन गरेका कारण राजधानीलाई जनकपुर (जनकको पुर/सहर) भन्न थालियो । नेपालको इतिहासमा राजा जनकको विद्वत्ता र त्यागको बढी चर्चा हुने गर्छ । जनककी छोरी भएकै कारण सीतालाई जानकी तथा जनकपुत्री भनेर पनि चिन्ने गरिन्छ […]
चैते दसैँ
नेपाल सांस्कृतिक रूपले सम्पन्न मुलुक मानिन्छ । यहाँ विभिन्न समयमा विभिन्न जाति तथा संस्कृतिका मानिसहरू आ–आफ्नै मौलिक विशेषता बोकेका चाडपर्वहरू मनाउने गर्दछन् । ती चाडपर्वहरूमा पनि दसैँले विशेष महत्त्व बोकेको छ । दसैँ अधिकांश नेपालीहरूको महान् चाड हो । दसैँ वर्षमा दुईपटक मनाउने गरिन्छ । असोज महिनामा मनाइने दसैँलाई बडा दसैँ भनिन्छ भने चैतमा मनाइने […]
नव संवत्सर : नयाँ वर्ष
पृष्ठभूमि कालगणनाका क्रममा वैशाखदेखि चैत्र महिनासम्मको अवधिलाई हामी सामान्यतया वर्ष भन्दछौँ । हाम्रो परम्परामा खास गरेर सूर्य र चन्द्रको गतिअनुसार कालगणना गर्ने चलन छ । सौर्यमान (solar calendar) अनुसार वैशाख एक गते अर्थात् सूर्य मेष राशिमा प्रवेश गरेको दिन (मेषसङ्क्रान्ति/वैशाखसङ्क्रान्ति) बाट नयाँ वर्षको प्रारम्भ भएको मान्ने गरिन्छ भने चान्द्रमान (lunar calendar) अनुसार चैत्र शुक्ल प्रतिपदाका […]
